Nasrullah Gazetesi - Kastamonu HaberleriNasrullah Gazetesi
HV
28 MAYIS Cumartesi 04:04

Araç, tarihi belgeler ışığında gün yüzüne çıktı

İrfan Salcı
İrfan Salcı
Giriş Tarihi : 11-05-2022 10:04

Kastamonu Üniversitesi (KÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Başkanı Doç. Dr. Fahri Maden ile Kastamonu tarihi üzerine çok değerli çalışma ve eserleriyle tanınan Fazıl Çifçi’nin birlikte hazırladıkları, dört yıllık uzun bir mesai ve büyük emek ürünü eser Araç Belediyesi’nin maddi katkılarıyla Sonçağ Yayınları tarafından yayınlandı.

Eser iki ana bölümden oluşuyor. İlk olarak ilkçağlardan günümüze Araç ilçesinin tarihi gelişimi ele alınıyor. Bu bölüm kaleme alınırken, şimdiye kadar ilçe tarihi ile ilgili yapılmış akademik çalışmalar gözden geçirilirken, arşiv belgeleri taranmış ve nihayet bu eserde transkripsiyonları verilen Kastamonu Şer’iyye Sicillerindeki Araç ilçemize ait bilgiler sunuldu. Aslında sadece Araç ilçemiz demek de eksik olur, Araç ilçemizden ayrılıp 1980'li yılların başında müstakil bir ilçe olan İhsangazi ilçemiz hakkında çok önemli bilgi ve belgeler sunuluyor.

İkinci bölüm bu çalışmanın en orijinal kısmı olarak dikkat çekiyor. Araç ilçesi tarihinin arşivlerin tozlu mahzenlerinde kalırken, 1673-1910 yılları arasına ait mahkeme kayıtları gün yüzüne çıkartıldı.

Keza Osmanlı dönemine ait yerel ve şehir tarihi araştırmalarının ana kaynaklarından olan şer’iyye sicilleri (mahkeme kayıtları) çok zengin bilgileri bünyesinde barındırıyor. Bu çalışmayla ortaya çıkan bilgiler, Araç ilçemize ait müstakil sicil defterlerinin yok olup günümüze ulaşmamasının ne büyük bir kayıp olduğunu da bir kez daha anlamamızı sağlıyor. 

Araç İlçesi köyleri, aileleri ve sülale adlarına dair çok önemli bilgileri bu eserde bulmak mümkün.

İki yüzden fazla şer’iye sicil defteri defalarca taranarak toplam 1506 adet mahkeme kaydına ulaşılan bu eserde Araç ilçe merkezinin ortaya çıkışına, Osmanlı döneminde Araç’a bağlı Mergüze (İhsangazi), Sırt (İğdir), Küre-i Hadid ve Boyalı gibi yerleşim birimlerindeki cami, tekke, zaviye, türbe ve vakıf eserlerine, köy isimleri, soy ve sülale adlarına, mesleklere varıncaya kadar paha biçilmez bilgiler bölge tarihinin meraklılarına hazineler sunuyor.

Bu tür bilgilere kolaylıkla ulaşmak amacıyla eserde her mahkeme kaydının başına hüküm özetleri verilip bu özetler “İçindekiler”de de yer aldı. Eserin sonuna eklenen ve Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nden, kendisi de bir Araçlı ve Araç tarih araştırmacısı ve gönüllüsü olan Oycalı köyünden Prof. Dr. Eyüp Akman’ın hazırladığı “Dizin”de bulunan yer adları ve sülale isimleri pratik olarak eserden istifade sağlıyor. Bölgede yaşayan ünlü-şanlı aileler ve sülaleler, tarihi süreçte yaşanan hadiseler, ecdadın ihya ettiği hayır eserleri ve vakıflar, ticari gelişmeler, bölgedeki Türk yerleşiminin yapısı ve daha fazla detay bu eserde.

Hayır sahipleri kadar, ünlü eşkıyalar da bu eserde.

Eserin “Önsöz”ündeki şu ifadeler bu eserlerin hazırlanmayı amacı açısından çok dikkat çekici: “Türklerin Araç bölgesini yurt tutmaları sırasında yeni yeni köyler kurmaları ve buralara Türkçe adlar vermeleri, bu isimlerin tarihi belgeler okunarak tespit edilmesi ve anlaşılması yapmış olduğumuz Kastamonu şer’iyye sicilleri üzerine çalışmanın önemini artırmaktadır. Keza yer adlarının günümüzde uğradığı erozyon ve asli hüviyetinden uzaklaşmasının önüne geçilmesi açısından bu tür belgelerin yayınlanması ve eski köy isimlerinin gün yüzüne çıkması önem arz etmektedir. Yer adlarının asli hüviyetleriyle derlenmesi ve kayıt altına alınması, Selçuklu ve Osmanlı yadigârı köy ve mevki adlarımızın muhafazası, değiştirilmesinin önüne geçilmesi açılarından bu tür çalışmaların diğer bölgeler için de yapılması temennimizdir.

Ayrıca bu çalışmamızın özellikle köy ve aile tarihlerine kaynaklık etmesi temel amaçlarımızdandır.”  

Bu çalışmanın Araç ilçesi özelinde Kastamonu’nun tarihine ışık tutması açısından diğer ilçeler için de örnek teşkil edeceği muhakkak.

Bu eserin ortaya çıkmasında ve yayınlanmasında Kastamonu’nun ve Araç’ın yetiştirdiği Kavacık köyünden Nail Tan Bey’in de öncü olduğu görülüyor.

Araç Belediyesi’nin maddi katkıları da teşekküre değer. Böyle bir hizmet, vefa ve özveri için Doç. Dr. Fahri Maden ve Fazıl Çifçi’ye müteşekkiriz. Tüm Kastamonu ve Araç halkı adına Allah emeklerini zayi etmesin, yeni çalışmalarına vesile olsun temennisiyle kendilerini canı gönülden kutluyoruz.

Atalarımız “marifet iltifata tabidir” demişler.

“Müşterisiz meta zayidir” demişler.

Ömürlerinden dört yıllarını vererek ortaya koydukları bu eser Fahri Maden ve Fazıl Çifci hocalarımız adına iftihar vesilesi ve sadaka-i cariye olacaktır inşaallah.

Lakin başta Araç ve İhsangazi ilçelerimizin eşrafına, esnafına, muhtarlarına ve bu şehrin bütün evlatlarına 1500 sayfayı bulan bu dev esere ve bu eseri ortaya çıkaran emeğe saygı ve sahiplenmek gibi bir vazife yükler.

Bu eser her köy muhtarlığı kütüphanesinde, bütün resmi ama özel kütüphanelerde bulunmalı.

Ki benzer çalışmalar, daha kapsamlı çalışmalar bundan sonra da devam etmeli.

YORUMLAR